Småstubbar om villrein

Lokalhistorikar Knut Hermundstad frå Vang i Valdres er ein som har skrive ned mykje tradisjonsstoff om villrein og villreinjakt. Me tek her med tre små stykke som handlar om villrein, veiding og overtru. Stykka er henta frå boka "Truer om villdyr, fangst og fiske" frå 1967.

Ei "tyngd" varsla om villrein

"Ola Skjefte, godfar min, tala jamt om at han kjende på seg når villreinen var nær ved. Då kom det over han ei merkeleg tyngd, så han fekk slik hug til å sova. Då laut han ta seg saman, for då var det straks før han fekk sjå villrein."

Maning og fjetring

Dei veidarar som var dugande i yrket sitt, fekk jamt det ordet på seg at dei kunne mana villreinen til seg og fjetre han, så dei fekk skjote så mykje dei ville. Det er òg sikkert at sume av dei gamle veidemenn trudde på denne trolldomen. Ja, dei ikkje berre trudde på han, men dei fekk tak i svartebokformlar, som dei mulla på når dei såg villrein. Hjå ein av dei fremste gamle veidemenn i Valdres fanst det mellom nokre gamle papir etter han ei "fjetrebøn." Ho lyder ordrett slik:

At fjætre. Hør du mand stat stille paa stand, mens jeg gaar min vei frem. Guds Haand over mig, jernbaand på dig i 3 navn Gud Faders Søn og Hellig Aand, Ammen.

Her kunne ein sjølvsagt berre setja "Rein, simle eller bukk i staden for "mand", så var bøni til bruk for veidaren.

Illustrasjon henta frå boka "Den dragende flok" med tekst og teikningar av Jens Rosing

Illustrasjon henta frå boka "Den dragende flok" med tekst og teikningar av Jens Rosing

Villreinskyttaren som jaga huldrejentene

Gamle Halten i Vang i Valdres var svær villreinskyttar. Ein gong han var på veiding, låg han i eit sel. Han hadde om kvelden tent opp eld på åren og hadde drege av seg på føtene og sat og lunka og turka seg med han spelte på munnhorpa si.

Om litt fekk Halten sjå at det dansa to jentor etter spelet hans frampå selsgolvet. Han let, og dei dansa vel og lenge. Då han endeleg laut slutte spela, kom ei av jentene bort til han og tok til å lugge han på leggene, for han var så løin på føto. men dette likte ikkje Halten, som ventande var. Til slutt spratt han opp, tok børsa si og meinte så til at no fekk jentone pakke seg på dør. Med det same dei slapp ut, såg han at båe hadde rovor.

Dagen etter var gamle Halten på villreinjakt att. Han såg mykje rein som var på fint skothald. Men den som skaut bom heile dagen, var Halten. Ikkje ein rein felte han.

Då Halten i kveldingi gjekk om ein stor haug nær stølen han låg på, ropte det til han frå haugen: "I dag fekk gamle Halten måte mykjy. O dæ fekk'n att førdi han skremde jentudn våre mæ skrellpipun sine"!

Då svara gamla Halten: "Be dei koma att i kveld, sko dei få danse mettin sin!" Jentone kom att og dansa vel og lenge etter spelet til Halten. Seinare datt villreinane for skoti åt Halten nett som før, alt han ville ha.


villrein.no - Kjell Bitustøyl/Anders Mossing

Villreinjakta 2018

Det var en markant nedgang i antall felte rein under høstens jakt. Mye av grunnen kan forklares med lave kvoter i vårt største villreinområde, Hardangervidda, samt at bestanden i Sone 1 i Nordfjella ble skutt ut sist vinter.

Færre felte dyr, betyr mindre kjøtt i norske frysere. Foto: Anders Mossing

Færre felte dyr, betyr mindre kjøtt i norske frysere. Foto: Anders Mossing

Av en kvote på totalt 10575 dyr i Norge, ble det under høstens jakt felt 4156. Det gir en landsdekkende fellingsprosent på drøyt 39 %. Antall felte dyr er nesten 1400 mindre enn under fjorårets jakt, og vi må faktisk tilbake til 2004 for å finne et år med færre felte dyr.

Les også "Nedgang for villreinjakta" (NJFF.no).

I 2018 var antallet fellingstillatelser mer enn halvert i forhold til foregående år, nærmere bestemt 10575 kontra 22694. Hovedgrunnen er nedgangen på Hardangervidda, der det i 2018 ble tildelt 1500 fellingstillatelser, mot 9900 i 2017.

Les mer hos SSB.

Hjorteviltregisteret kan man se nærmere på tallmaterialet, og man kan også søke fram bestemte vald innenfor det enkelte villreinområde, for å se "lokal" utvikling over tid.

villrein.no - Anders Mossing

Kalveteljing nr 2 på Hardangervidda

Den 3. juli blei det gjennomført ein ny kalveteljing på Hardangervidda. 1504 kalvar blei funne. Dette er noko færre enn ein fann i juniteljinga, men Hardangervidda villreinutval har ei forklaring på spriket.

Les også «Kalveteljing på Hardangervidda» (villrein.no)

Etter fyrste kalveteljinga på Hardangervidda gjennomført i juni månad, blei det gjort ei ny kalveteljing 3. juli. Områdene som denne gongen blei undersøkt, var Valldalen, Songa og Kvennadalføret. På førehand var det rekognosert med fly og peila radiomerka dyr.

Seks flokkar blei funne, to av dei var større fostringsflokkar, dei blei observert samtidig, og det er difor 100 % sikkert at dette var to forskjellige flokkar. Åtte av dei ni radiomerka simlene som hadde oppdaterte teljeposisjonar på teljedagen, blei funne, sju av desse fanst i flokkane. Ei blei ikkje funne, men denne fann ein under rekognoseringa to dagar før. Under fotograferinga smelta ein av dei større flokkane saman med ein mindre flokk. Difor fotograferte ein dyra på nytt. Sjå bilet i galleriet her.

Hardangervidda villreinutval opererer med eit kalvetal på 1504, nokre færre kalvar enn 12. juni, og nokre fleire simler/ungdyr (SU) enn i fyrste teljinga, i alt 3.520. Denne teljinga gjev ein kalvetilvekst på 42,7 k/SU. I oppsummeringa heiter det at ein fekk betre bilete frå kalveteljinga i juni, på grunn av at det var betre og skarpare bilete. Difor meiner ein at kalv kan ha blitt oversett og tekne for mindre bukk under juliteljinga, slik at talet på kalv truleg er litt høgare enn 1504. Legg ein på 100 kalv og trekkjer frå 100 SU harmoniserer resultatet relativt bra med teljinga i juni. Då landar ein på 47 k/SU, nokså nær resultatet frå 12. juni.

Ein faktor som må takast med, er kalvetapet i perioden mellom fyrste og andre teljing. Dette veit ein utifrå blant anna kunnskap henta frå tamreinnæringa der det er kjent at det tidlege kalvetapet, dvs. den fyrste månaden, kan vera omfattande, spesielt gjeld dette små kalvar født av lette simler. Villreinutvalet meiner at ut frå desse teljingane vil det vera naturleg å ta utgangspunkt i eit kalvetal på 1.600 dyr ved jaktstart 2018.

villrein.no – Kjell Bitustøyl/Anders Mossing

NRK-dokumentar om skrantesjuke

I påsken ble dokumentaren "Villreinens siste vinter" sendt på NRK1. I programmet følger man både lokale jegere under den siste ordinære villreinjakta i Nordfjella på mange år, samt de statlig engasjerte jegerne under deres arbeid med å fjerne all rein i området.

Se filmen her: https://tv.nrk.no/program/DVSF65009017/villreinens-siste-vinter

villrein.no - Anders Mossing